Eureka

Theo Bộ Công Thương, đến nay đã có khoảng 38% số doanh nghiệp có trang thông tin điện tử (website), nhưng mới chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin. Còn thương mại điện tử mới chỉ là tự phát, mạnh ai nấy làm…

Trong 5 năm qua, thương mại điện tử Việt Nam đã có những bước phát triển vượt bậc. Các ứng dụng thương mại điện tử đang được triển khai ứng dụng ở nhiều doanh nghiệp để hỗ trợ sản xuất, kinh doanh. Hệ thống pháp luật về thương mại điện tử cũng đã được hình thành.

Người tiêu dùng chưa có lòng tin

Anh Trần Đình Luân (Thanh Xuân-Hà Nội) kể lại: Tôi xem giới thiệu và biểu giá trên mạng rồi đặt hàng mua một cuốn sách. Sau khi đặt hàng qua mạng thì có người mang sách đến và thanh toán bằng tiền mặt. Rất đúng hẹn. Những hỡi ôi, khi cầm cuốn sách trên tay thì tôi không muốn đọc nữa, vì giấy in thì tồi, chất lượng in thì kém, nhoè nhoẹt. Đây là lần đầu tiên tôi đặt mua sách qua mạng và có lẽ cũng là lần cuối cùng tôi sử dụng phương thức này. Anh Luân cũng cho biết: “Tôi không sử dụng phương thức thanh toán qua mạng, vì sợ rằng sẽ bị hacker xâm phạm tài khoản của mình hoặc sợ rằng đó là mạng ảo, không có sách thật. An ninh mạng ở Việt Nam còn nhiều điều phải bàn, chưa tạo cho tôi sự yên tâm khi sử dụng”.

Tâm lý này của một số người tiêu dùng Việt Nam cũng là vấn đề đặt ra đối với các nhà phát triển thương mại điện tử ở nhiều nước tiên tiến khác. Bà Robin Layton - Cục trưởng Cục công nghệ và thương mại điện tử (Bộ Thương mại Hoa Kỳ) cho rằng, điều quan trọng trong thương mại điện tử là xây dựng lòng tin đối với người tiêu dùng. Bà Robin Layton nói: “Người tiêu dùng luôn nhắc đi nhắc lại lý do họ không sử dụng thương mại điện tử là vì họ sợ thông tin của mình sẽ bị sử dụng sai mục đích. Việc bảo vệ lợi ích người tiêu dùng và giúp họ có lòng tin sẽ thúc đẩy mạnh sự phát triển của các dịch vụ xuyên biên giới, các hệ thống liên lạc trực tuyến, sự cách tân và cả nền kinh tế toàn cầu”.

Thậm chí, ông Nguyễn Thanh Hưng-Vụ trưởng Vụ Thương mại điện tử (Bộ Công Thương) còn đề cập đến một khía cạnh khác là nhà cung cấp sử dụng các thông tin liên quan của người tiêu dùng vào những mục đích thương mại gây phiền hà, thậm chí thiệt hại về vật chất và tinh thần cho người tiêu dùng. Ông Hưng đưa ra dẫn chứng: Tôi đã nhận được những email mời mua 100 ngàn địa chỉ email với giá chỉ 100 ngàn đồng. Nếu là kẻ xấu, khi nhận được bức thư này chúng sẽ mua lại và phát tán nội dung xấu cho 100 ngàn người khác hoặc làm phiền tới từng ấy người đang sử dụng Internet. Thử hỏi, những người rao bán các địa chỉ email này lấy đâu ra “nguồn hàng” phong phú như vậy?

Luật pháp lại chưa nghiêm

Theo ông Nguyễn Thanh Hưng, hành lang pháp lý về thương mại điện tử của Việt Nam vẫn chưa hoàn thiện. Việc triển khai hướng dẫn thực hiện Luật Giao dịch điện tử diễn ra chậm, làm ảnh hưởng tới tốc độ phát triển của thương mại điện tử. An ninh mạng, tội phạm liên quan đến thương mại điện tử như hành vi lợi dụng công nghệ để phạm tội tăng lên, tình trạng đột nhập tài khoản, trộm thông tin thẻ thanh toán đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến các hoạt động thương mại điện tử lành mạnh.

Thực tế, hiện nay Luật pháp của Việt Nam chưa có chế tài nào để xử lý triệt để tình trạng thư rác, hay những kiểu phát tán thông tin trên mạng như đã dẫn ở phần trên trong khi họ mỗi ngày phải nhận không dưới 10 thư rác.

Còn đại diện Hãng hàng không Pacific Airlines thì nhận xét: Rất ít website của Việt Nam chú trọng đến việc đưa ra các chính sách, điều lệ về thu nhập và sử dụng thông tin cá nhân của khách hàng như thế nào; Ít sử dụng các phương thức bảo đảm và bảo mật thông tin cho khách hàng khi truy cập vào website.

Ngoài ra, còn nhiều trở ngại khác đối với sự phát triển thương mại điện tử của Việt Nam như dịch vụ logistics chưa phát triển, chưa có những qui định cụ thể về chuẩn trao đổi dữ liệu điện tử (EDI/ebXML), dịch vụ chứng thực chữ ký số hầu như chưa xuất hiện, hợp tác quốc tế về thương mại điện tử chưa toàn diện, đặc biệt là trong việc tham gia các hiệp ước quốc tế liên quan tới thương mại điện tử.

Cần sự chung tay để phát triển thương mại điện tử?

“Muốn phát triển TMĐT cần rất nhiều yếu tố. Đầu tiên là hạ tầng viễn thông và công nghệ thông tin và phương pháp kinh doanh trên mạng… Trong đó, một yếu tố ngày càng nổi lên là bảo vệ dữ liệu cá nhân. Hiện nay trên thế giới, những nước phát triển nhất về thương mại điện tử đã nhận thấy rằng, nếu người tiêu dùng không tin tưởng vào việc bảo vệ dữ liệu cá nhân của những nhà cung cấp dịch vụ liên quan thì họ sẽ không mua hàng hoá, dịch vụ trên mạng” - ông Nguyễn Thanh Hưng khẳng định.

Còn theo TS Mai Anh - nguyên Ủy viên Ủy ban KH-CN và Môi trường Quốc hội, không thể nói phát triển thương mại điện tử một cách độc lập được mà phải gắn liền với Chính phủ điện tử. Giai đoạn hiện nay nên thu gọn trong phần chính phủ cung cấp dịch vụ công trong lĩnh vực thương mại điện tử. Đầu tiên, công nhận giá trị pháp lý của hợp đồng điện tử. Hợp đồng điện tử, thông quan điện tử, thuế điện tử, quảng cáo điện tử. Những lĩnh vực này doanh nghiệp đều có thể tự phát làm được, nhưng nếu Chính phủ không nỗ lực đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực ấy thì doanh nghiệp không thể triển khai thương mại điện tử được. Nhưng các doanh nghiệp chỉ dừng lại ở việc mở website và trao đổi thông tin qua Internet, tin tưởng lắm thì giao kết hợp đồng qua email. Nhà nước hỗ trợ thêm thì giải quyết được thanh toán điện tử, thông quan, thuế điện tử. Nếu có sự tranh chấp giữa các doanh nghiệp trong quá trình giao kết thực hiện hợp đồng thì có luật, dịch vụ công của Nhà nước thông qua hạ tầng pháp lý để kiện tụng, phân định rõ ràng. Khi đó, doanh nghiệp và người dân mới có niềm tin tham gia TMĐT.

Làm thương mại điện tử không chỉ có lợi cho người dân, cho doanh nghiệp mà có lợi cho Chính phủ, vì doanh nghiệp không thể gian dối được. Chính vì thế, vai trò của Chính phủ là đầu mối thu gom tất cả các yếu tố nhỏ lẻ này lại là vô cùng quan trọng. TS Mai Anh đưa ra dẫn chứng về sự không đồng bộ dẫn đến kìm hãm sự phát triển của TMĐT ở Việt Nam thời gian qua: Vietnam Airlines muốn bán vé điện tử nhưng không được vì các cán bộ sử dụng ngân sách nhà nước không có chứng từ để thanh toán. Mặc dù pháp luật coi chứng từ điện tử có giá trị "như văn bản" và "như bản gốc", nhưng thực tế tổng cục Thuế chưa sẵn sàng chấp nhận các chứng từ điện tử này, chính vì thế mà Vietnam Airlines được yêu cầu khi bán vé điện tử vẫn phải kèm theo phiếu thu bằng giấy. Yêu cầu này làm cho vé điện tử chỉ là một giải pháp nửa vời, vì trái với mục tiêu giảm chi phí quản lý gắn với giấy tờ và gây khó khăn cho việc bán vé hoàn toàn qua mạng. Tuy nhiên, Vietnam Airlines mới chỉ là trường hợp đầu tiên. Những khó khăn của DN này cũng chính là những khó khăn mà các DN muốn triển khai TMĐT trong tương lai sẽ gặp phải nếu không được giải quyết ngay từ bây giờ./.

Theo VOV